Het is nu acht dagen geleden dat Anders Behring Breivik een aanslag pleegde op de regeringswijk en vervolgens naar het eilandje Utøya reed om daar op het zomerkamp van de jongerenorganisatie van de sociaal-democratische partij zoveel mogelijk slachtoffers maakte. Het is moeilijk om te accepteren dat zoveel onschuldige mensen, de meeste tieners, het leven hebben gelaten in een actie die een publiciteitsstunt is voor een 1.500 pagina’s tellend manifest.

Op het moment van de aanslag zaten Ingrid en ik in de auto. We waren op vakantie en onderweg naar Vardø, in het uiterste Noorden van Noorwegen. Afgelopen donderdag kwamen we pas weer terug in Oslo. De volgende dag legden we een bloem bij de plek van de aanslag en maakten een ronde rond de regeringswijk. Op drie na alle ministeries liggen hier en allemaal zijn ze getroffen, het gebouw waar de premier zijn kantoor heeft het hardst. Op dit moment wordt onderzocht of dit gebouw wellicht gesloopt moet worden. De ravage is enorm, het is een wonder dat er bij deze aanslag niet meer slachtoffers gevallen zijn.

Voor mij is het is om terug te zijn in Oslo. Ik heb het niet altijd even goed naar mijn zin hier in Noorwegen maar op dit moment voel ik een groot respect voor de manier waarop de Noorse   samenleving de aanslagen verwerkt. Ik zie een indrukwekkende saamhorigheid en liefde voor de slachtoffers en nabestaanden, en politici en religieuze leiders die oproepen tot meer naasteliefde, meer solidariteit en meer betrokkenheid. Gevoelens van haat en vergelding krijgen geen kans. Veel aandacht voor de dader is er niet. De slachtoffers staan centraal.

Voor hen, en voor de honderden overlevenden van het drama op Utøya rouwt Noorwegen nog steeds. Pas gisteren is de identiteit van alle 77 slachtoffers bekend gemaakt en de meeste hebben nu een gezicht gekregen. Aan analyse en het vinden van antwoorden en verklaringen is men hier in Noorwegen nog niet toegekomen, nu is de tijd voor rouw en overdenking.  

Gisteren had de Noorse minister van Financien, Sigbjørn Johnsen de eer de rijksbegroting voor 2011 te presenteren. Dat gaat zonder gouden koets, zonder troonredes en zonder hoedjes. Bepaald mediageniek gebeuren dus. Pracht en praal is zowieso niet aan Johnsen besteed, een echte sociaal-democraat die er altijd goed op let om als een gewone jongen over te komen. Maar wel één die verstandig en zuinig is natuurlijk.

 

Je zou wellicht verwachten dat er ook in Noorwegen flink gesnoeid moet worden in deze onzekere tijden, maar niets is minder waar. Bezuinigingen zijn niet nodig, hoewel er wel het een en ander verandert natuurlijk. Hogere accijnsen op tabak en drank bijvoorbeeld. Maar tegelijkertijd kan Johnsen rustig  8 mld euro meer uitgeven dan in 2010. Dat kan hij omdat de Noorse staat een groot spaarvarken heeft vol met zogenaamd 'oliegeld', de inkomsten uit de olie- en gasindustrie. En dat oliegeld dicht het gat in de begroting, die daardoor altijd in balans is. Al het geld dat hij niet nodig heeft gaat in het varken, het Pensioensfonds. Niet dat Johnsen zoveel uit kan geven als ie maar wil, want te hoge uitgaven is dat niet goed voor de economie. Daarom heeft men hier afgesproken dat er elk jaar 4% van het totale Pensioensfonds gebruikt mag worden. Daarom is de grote vraag bij de presentatie van de begroting niet hoe groot het begrotingstekort (of -overschot) is, maar hoeveel we boven of onder de 4% zitten.

 

Noorwegen wordt hier vaak annerledeslandet genoemd, het land waar de dingen anders zijn, en dat begrip wordt ook nu weer uit de kast getrokken. Want terwijl men op de televisie ziet dat er in andere Europese landen drastisch bezuinigd moet worden, gaat men hier lekker door alsof die hele crisis er niet is. Sterker nog, voor de meeste Noren is de economische crisis alleen maar gunstig uitgepakt, want omdat de rente daardoor sterk gedaald is, hoeven mensen minder rente op hun hypotheek te betalen.

Bea was laatst op bezoek hier in Noorwegen en over de receptie die was georganiseerd voor 'de Nederlandse gemeenschap in Noorwegen' heb ik onlangs dit stukje geschreven voor het clubblaadje van de Nederlandse Club in Oslo. Bea en ik hadden trouwens ook nog een erg interessant gesprek, maar daar vertel ik verder niks over want met zoiets krijg je problemen. Je weet wel, onschendbaarheid enzo.

 

Het is weer levensgevaarlijk op de stoepen van Oslo. Alle sneeuw is gesmolten en er kan dus weer gefietst worden. Uitstekend natuurlijk. Fietsen is gezond, goed voor het milieu en geeft geen herrie. Maar de mensen zijn hier nogal roekeloos zodra ze zich op een fiets hebben geplaatst. Je hebt misschien zo’n idee dat Noren van die voorzichtige lui zijn, maar dat klopt echt niet.

Fietsen mag hier ook op de stoep. Dat zal wel komen omdat er vrijwel geen fietspaden zijn. Je moet toch ergens fietsen en de meeste fietsers vinden het (ondanks dat ze vrijwel zonder uitzondering een helm dragen) veel te gevaarlijk om tussen de auto’s door te fietsen. Die houden geen rekening met ze. Volgens mij is het andersom en weten de automobilisten zich geen raad met die rare fietsers, die niet stoppen voor rood licht, zebrapaden, hun armen niet uitsteken en tussen stoep en straat heen en weer switchen.

Fietsen gaat een stuk sneller dan lopen, maar rekening houden met de voetgangers, daar hebben fietsers geen tijd voor. Ze willen van twee walletjes eten: veiliger fietsen, maar toch even snel. Dit gaat me nog een keer een botsing opleveren, ik heb het al meerdere malen in gedachten voor me gezien: ik loop in gedachten verzonken op de stoep, op weg naar de bus en doe een stapje opzij omdat iemand zijn broodje kebab heeft laten vallen en ik mijn schoenen schoon wil houden. En dan knalt er een fietser, die een behoorlijke vaart heeft opgebouwd omdat het daar bergaf gaat, keihard op me.

Ik heb ook een fiets gekocht nu. Spaart een hoop geld aan buskaartjes, en langzamer gaat het niet in de praktijk niet. Maar ik ga wel tussen de auto’s in fietsen natuurlijk.

Vandaag kroop het kwik van het thermometertje dat aan de buitenkant van ons keukenraam hangt voor de eerste keer sinds eind november vorig jaar boven het vriespunt en toen wist ik het zeker: de lente is in aantocht. De zon had afgelopen weekend ook al flink van zich doen spreken en was er zelfs in geslaagd wat van de halve meter sneeuw in onze tuin te laten smelten. De winter duurt in Noorwegen erg lang, en soms vraag je je af of het ooit weer lente wordt. Maar als die lente dan eindelijk begint geeft dat een geweldig gevoel en alle ontberingen waar de winter de voorgaande maanden voor heeft gezorgd worden op slag vergeten.   

 

Het is een hele tijd geleden dat ik jullie voor het laatst wat verteld over het reilen en zeilen in het wonderlijke Noorwegen en bij deze pak ik de draad weer voorzichtig op. Er is natuurlijk ontzettend veel gebeurd, zowel in Noorwegen als in mijn eigen bescheiden leventje. Maar zoals jullie weten is dit met name een blog over Noorwegen en mijn kijk op dit land en zijn bewoners dus als jullie willen weten hoe het echt met mij gaat zijn jullie hartelijk welkom een mailtje te schrijven!

Een beetje nationalisme is de Noor niet vreemd, ik heb het eerder gezegd. Zie bijvoorbeeld 'Vlagvertoon' en 'De Noorse vlag mag gezien worden'

Voor mij als buitenlander (en buitenstaander) was dit tijdens mijn eerste maanden hier een interessant fenomeen. Het deed me vaak wat glimlachen en reflecteren over het verschil tussen Nederland en Noorwegen. Wat grappig, dacht ik dan, dat er hier zoveel met de Noorse vlag gezwaaid wordt en ik droomde een beetje weg en dacht aan de tijd dat in Nederland alleen aanhangers van Hans Janmaat de Nederlandse vlag met trots droegen tijdens hun demonstraties. Na vier jaar Noorwegen werkt het Noorse nationalisme me echter steeds vaker op de zenuwen en dezer dagen wordt het soms wat te veel.

Eerst was er de Noorse triomf in het Eurovisiesongfestival waar het hele land al weken lang naartoe had geleefd. Vervolgens was er de nationale feestdag (17 mei) met het gebruikelijke vlagvertoon. Ingrid en ik vierde het dit jaar in Drøbak, samen met haar ouders en de rest van de familie. Geen kwaad woord over Ingrid familie, maar een beetje nationalisme kan ze niet ontzegd worden. Dit jaar was bovendien de broer van Ingrid's vader, oom Jarl, overgevlogen uit Alta, een stad in het hoge noorden, en als we op zijn wereldbeeld mogen afgaan kunnen we gerust zeggen dat er zoiets als een Noorse übermensch bestaat.
Maar de aanleiding van mijn berichtje is de afdekking van het fossiel Ida door de Noorse wetenschapper Jørn Hurum. Ida is de fossiel van een bijna 50 miljoen jaar oude primaat en werd ongeveer 25 jaar geleden door amateur-wetenschappers in Zuid Duitsland gevonden. Twee jaar geleden werd Ida gekocht door het Natuurhistorisch museum in Oslo dat een team van internationale wetenschappers onder leiding van de Noor Jørn Hurum aanstelde om Ida te onderzoeken.
Uit internationale krantenartikelen begrijp ik dat de vondst van Ida een belangrijke stap kan zijn in het begrijpen en verklaren van de oorsprong van de mens. Ida kan ons meer inzicht geven in het biologische verband tussen mensen en apen en dat een Noorse wetenschapper een centrale rol heeft gespeeld en speelt in de ontdekking van Ida en het wetenschappelijke werk rond het fossiel is eervol en reden voor trots.  
Hoe berichten de Noorse media over zo'n gebeurtenis?

Zij nemen zoals gebruikelijk geen afwachtende houding aan ten opzichte met al het wetenschappelijke werk waar Noren bij betrokken zijn en de publiciteit rond Ida vormt hierop geen uitzondering. Een greep uit de koppen in kranten die tot de meestverkopende van Noorwegen horen:

'Hier is de missing link'

'Noorse wetenschappers heben de missing link gevonden'

'Noorse wetenschappers vinden laatste puzzelstuk in evolutieleer'

'De hele wereld schrijft om het 'Noorse' fossiel'

Van enige terughoudendheid en afstandelijkheid is, wanneer Noorse prestaties worden besproken, zoals gebruikelijk weer geen sprake en de gehele Noorse pers verwordt tot één grote bende Jack van Gelders die het Noorse staan toe te juichen. Het verbaast me eigenlijk allang niet meer, al dit patriotisme. Maar het irriteert me steeds meer.

Vanavond is het dan eindelijk zover: De Noorse   deelnemer aan het Eurovisiesongfestival, Alexander Rybak, mag aan de bak in de tweede halve finale. Het land heeft wekenlang naar dit moment toegeleefd en je kunt gerust zeggen dat de verwachtingen enorm zijn. Ja, zo hoog zijn de verwachtingen dat elke eindklassering lager dan de eerste plaats als teleurstellend zal worden opgevat! Zelf ben ik van nature nauwelijks geinteresseerd in dit Europese circus, waarover ik me steevast afvraag waarom dit niet leuker en beter kan, maar ik heb absoluut geen mogelijkheid gehad om Alexander te ontwijken. Al sinds de nationale finale, waarin hij de grote favoriet, de Noorse babe Tone Damli Aaberge versloeg, heb ik het hoofd van Alexander talloze malen op de voorpagina's van de tabloids aangetroffen en op tv voorbij zien komen. Daar hebben we 'een blik achter de schermen' en 'het verhaal van' gekregen.

Het gevolg hiervan is dat ik Alexander's ijn deuntje 'Fairytale' ook net iets te vaak gehoord heb, waardoor het me nu danig de keel uithangt. Dat heeft volgens mij ook iets met Alexander's instrument te maken, de fiedel. Dat schijnt iets anders te zijn dan een viool, maar dat zoek ik nog uit. De fiedel speelt in ieder geval een zeer centrale rol in de Noorse traditionele muziek, een genre dat behoorlijk sterk staat hier (als je het tenminste vergelijkt met de Nederlandse traditionele muziek). Om een lang verhaal kort te maken: ik mag graag naar Noorse traditionele muziek luitseren, maar graag niet langer dan 10 minuten, want dan gaat die fiedel me danig irriteren. Helaas is hetzelfde het geval met 'Fairytale'.

 

Maar, Fairytale is wel zo'n deuntje dat het meteen al bij de eerste keer dat je het hoort goed doet en dat is natuurlijk een groot voordeel in deze wedstrijd. Andere troeven lijken mij Alexander's Witrussische wortels (Rybak werd geboren in Wit Rusland en werd door zijn ouders op vierjarige leeftijd mee naar Noorwegen genomen) dat voor appel bij de Witrussische en Russische kijkers zorgt, en zijn guitige, dynamische en charmerende voorkomen (met grote Bambi-ogen).

 

De grootste zorg is of Alexander er vanavond (en zaterdag) in slaagt het allemaal een beetje zuiver te houden. Hij is in de eerste plaats namelijk een fiedel-bespeler en geen zanger, dat zul je horen. In de Noorse Idols vloog hij er daarom al direct na de voorronde uit.

Na vier jaar Noorwegen was het nu toch echt de hoogste tijd om het langlaufen wat beter onder de knie te krijgen. Langlaufen is de Noorse nationale sport, men zegt dat Noren met de ski’s aan hun voeten geboren worden. Vroeger, voor het massale autoverkeer, was langlaufen een manier om je van a naar b te verplaatsen, nu langlauft men vooral voor de lol. Vooral met Pasen is het hele land in de weer. Alle Noren met een   berghuisje -hytte- trekken erop uit en staan een week lang op de lange latten.
De schoonfamilie huurt nu ook zo’n hytte en de Pasen van dit jaar zijn we dus hier. Eigenlijk is het niet een echte hut die ze huren, maar een bergboerderijtje, een støl (spreek uit: steul). In juli en augustus woont de boer hier, met zijn koeien. De rest van het jaar is ie voor de familie Roxrud. Inclusief open haard en eigen waterbron.
Jarenlang heb ik onder het langlaufen uit kunnen, ondanks herhaalde verzoeken van de kant van Ingrid, maar nu is er dus echt geen ontkomen meer aan. Ik ben niet echt een sporter, moet je weten en persoonlijk vind ik dingen in de ‘leerfase’ vaak niet erg leuk. Maar, ik moet toegeven, het viel niet tegen. Het was best mild en dat zorgde ervoor dat de sneeuw nogal ‘rot’ was en dus lekker glijdt. En ik hield me aardig op de been.

Dat was dus de Pasen van dit jaar, afgezien van de Noorse paastradities waar natuurlijk ook niet onderuit valt te komen: een week lang elke avond een detective op kijken (vaak van die oubollige Engelse). En Paasmarsepijn, da’s dan weer wel lekker! Lees hier een ander stukje over de Noorse Pasen, inclusief het dagje goedkoop winkelen in Zweden.
 

Het land maakt zich op voor de internationale vrouwendag die morgen over de hele wereld gevierd wordt. Voor ik naar Noorwegen verhuisde wist ik eigenlijk niet dat er zoiets is als een internationale vrouwendag (niet te verwarren met moederdag!) maar hier kun je er echt niet omheen. 8 Maart is een politieke dag en wordt gebruikt om alle feministische krachten te bundelen. Niet alleen de links-radicale krant waar mijn buurman op geabonneerd is, heeft er speciaal voor de gelegenheid een extra dik nummer van gemaakt, alle andere kranten staan er ook vol van. Feminisme is in Noorwegen niet iets wat in de jaren '70 leefde en er wordt ook niet over eerste, tweede en derde feministische golf gepraat. Hier is die eerste golf nog steeds in volle gang en de feministische beweging staat ijzersterk.

Maar toch, ondanks alle maatregelen is, zit er de laatste jaren niet zoveel schot in de vrouwenzaak. Tenminste, als je kijkt naar inkomen en loon. Nog steeds verdienen mannen meer dan vrouwen en dat is de afgelopen 20 nauwelijks veranderd, zegt de vakbond voor verpleegsters die momenteel een snorrencampagne heeft: heb je een snor, verdien je meer. Ja maar, als je twee collega's hebt op een middelbare school en de één is man en de ander vrouw, dan verdienen ze toch even veel, denk je misschien. Dat is inderdaad zo, maar het verschil in inkomen tussen mannen en vrouwen komt door de scheiding van de arbeidsmarkt. Afgezien van de stoere vrouwen in de bouw en de zachtaardige mannen in de zorg, bestaan er nog steeds, ondanks alle campagnes om meisjes 'techniek te laten kiezen', een gescheiden arbeidsmarkt: mannen doen mannenwerk en vrouwen vrouwenwerk.

Verpleegsters verdienen ongeveer 15 % minder dan mannen die even lang studeren hebben maar die in een 'mannenberoep' terecht komen en de vakbond voor verpleegsters heeft daar dus schoon genoeg. Onderzoek heeft trouwens uitgewezen dat het inkomensverschil voor mensen met een hogere opleiding zelfs 20% is. Daarom: pak je viltstift, teken een snor en loop mee in de optocht!

 

Dat doet me trouwens ergens anders aan denken, namelijk het verband tussen inkomen en opleiding. Want waar (voor de vrouwen althans) het voor je inkomen geen rol mag spelen of je man of vrouw bent, is een verband tussen opleiding en loon in Noorwegen wel legitiem. Ik kan me nog goed een concert herinneren van ik meen het filharmonisch orkest, op het plein voor het parlement om te protesteren tegen hun lage loon. De gedachtegang was: wij verdienen niet meer dan anderen, die minder lang hebben gestudeerd dan wij en dat is niet eerlijk.

Loon en opleiding moeten gekoppeld zijn, dat is hier de dominante gedachtegang van bijna iedereen waarmee ik hierover praat. Ik wil hier spreken van een cultuurkloofje, want als Nederlander dacht ik altijd dat het de markt is die je loon bepaalt, maar die wordt hier gewoon genegeerd. Ik heb er de afgelopen jaren menig discussie over gevoerd en mensen zeggen dat altijd: Anders heb je toch geen zin om vier of meer jaar extra in de schoolbanken te zitten? Bedenk je daarbij dat je in Noorwegen als ongeschoolde arbeidskracht (buschauffeur bijvoorbeeld), in vergelijking met Nederland, een heel aardig loon kan hebben.Het lijkt me dat hieruit twee dingen geconcludeerd kunnen worden: Noren houden niet van studeren en het is ze om het even of ze in een fabriek werken of niet.